رنگبندی کابل شبکه الفبای اصولی و پایه در اجرا و راهاندازی زیرساختهای پسیو است که بدون رعایت دقیق آن، انتقال داده با خطا، نویز و قطعووصلیهای مداوم روبهرو میشود. شاید در نگاه اول سوکتزدن یک کابل شبکه ساده به نظر برسد؛ چند رشته سیم باریک رنگی که قرار است داخل یک سوکت شفاف RJ45 چیده شوند. اما پس پشت این رنگها، حسابوکتاب دقیق مهندسی برای خنثیسازی نویزهای الکترومغناطیسی و ارسال سریع اطلاعات نهفته است. اگر ترتیب سیمهای کابل شبکه طبق ضوابط بینالمللی رعایت نشود، حتی گرانترین تجهیزات اکتیو شبکه و کابلهای پیشرفته هم نمیتوانند حداکثر سرعت خود را ارائه دهند.
برای اطلاع از خدمات کابل کشی شبکه شایگان کلیک کنید.
ساختار کابل شبکه و زوج سیمهای آن
داخل یک کابل شبکه متداول (از نوع Twisted Pair یا زوج به هم تابیده)، ۸ رشته سیم مسی با روکشهای رنگی مجزا وجود دارد. این ۸ رشته به صورت دو به دو به هم تابیده شدهاند تا ۴ جفت سیم (Pair) را تشکیل دهند. دلیل این تابیدگی، حذف اثر همشنوایی (Crosstalk) و کاهش نویزهای خارجی است.
رنگهای اصلی شامل چهار رنگ ثابت و چهار رنگ ترکیبی (سفید-رنگ) هستند:
- زوج نارنجی: شامل سیم سفید-نارنجی و نارنجی
- زوج سبز: شامل سیم سفید-سبز و سبز
- زوج آبی: شامل سیم سفید-آبی و آبی
- زوج قهوهای: شامل سیم سفید-قهوهای و قهوهای
آگاهی از وظیفه هر رنگ در کابل شبکه به شما کمک میکند علت رعایت پیناوت را بهتر درک کنید. در شبکههای ۱۰/۱۰۰ مگابیت بر ثانیه، عملاً تنها از ۴ رشته (زوجهای نارنجی و سبز) برای ارسال (TX) و دریافت (RX) دیتا استفاده میشود و ۴ رشته دیگر رزرو هستند یا برای انتقال برق در فناوری PoE به کار میروند. اما در شبکههای گیگابیتی (1000Mbps و بالاتر)، هر ۸ رشته به صورت همزمان در ارسال و دریافت داده نقش دارند.
استانداردهای رنگبندی کابل شبکه
سازمان TIA/EIA برای پایاندهی و اتصال کابلهای شبکه به سوکت یا کیستون، دو استاندارد جهانی تعیین کرده است: TIA/EIA-568A و TIA/EIA-568B. هر دو استاندارد عملکرد فنی یکسانی دارند و هدف اصلی آنها مشخص کردن ترتیب رنگ سوکت زدن کابل شبکه است تا تمام پچکوردها و نودهای شبکه در سراسر جهان یکپارچه باشند.
استاندارد T568A
- سفید – سبز
- سبز
- سفید – نارنجی
- آبی
- سفید – آبی
- نارنجی
- سفید – قهوهای
- قهوهای
استاندارد T568B
- سفید – نارنجی
- نارنجی
- سفید – سبز
- آبی
- سفید – آبی
- سبز
- سفید – قهوهای
- قهوهای
تفاوت استاندارد T568A و T568B
تنها تفاوت ساختاری این دو استاندارد رنگ بندی کابل شبکه، جابهجایی جایگاه زوجهای نارنجی و سبز است. یعنی پینهای ۱ و ۲ (که در A سفید-سبز و سبز هستند) در استاندارد B با پینهای ۳ و ۶ (که در A سفید-نارنجی و نارنجی هستند) تعویض میشوند. پینهای ۴، ۵، ۷ و ۸ در هر دو روش کاملاً مشابه باقی میمانند.
از نظر سرعت و پهنای باند هیچ تفاوتی میان این دو وجود ندارد. علت پیدایش دو استاندارد، پیشینه تاریخی و منطبق شدن با سیستمهای تلفن قدیمی در آمریکا بود.
کدام استاندارد را انتخاب کنیم؟
در حال حاضر استاندارد T568B به الگوی غالب و همهگیر در ایران و اکثر کشورهای جهان برای شبکههای اداری و تجاری تبدیل شده است. بیشتر پچکوردهای کارخانهای نیز بر اساس T568B تولید میشوند.
با این حال، مهمترین قانون این است: یکدستی در کل پروژه. اگر زیرساخت ساختمان یا رک مرکزی با T568B پیادهسازی شده، تمام سوکتها و کیستونهای دیگر نیز باید دقیقاً بر اساس T568B چیده شوند. اختلاط این دو استاندارد در یک مسیر مستقیم باعث قطع ارتباط کامل خواهد شد.
رنگبندی کابل شبکه برای کابل مستقیم (Straight Through)
کابل مستقیم یا استریت، پرکاربردترین نوع کابل شبکه است. از این کابل برای اتصال دو تجهیز ناهمسان استفاده میشود؛ مثلاً اتصال کامپیوتر به سوئیچ، مودم به روتر، یا پرینتر به پریز شبکه.
در کابل مستقیم، چیدمان سیمها در هر دو سر کابل دقیقاً یکسان است. یعنی اگر یک سر کابل را بر اساس T568B سوکت بزنید، سر دیگر کابل نیز باید حتماً T568B باشد (یا هر دو سر T568A باشند).
رنگبندی کابل شبکه برای کابل کراس (Crossover)
کابل کراس برای متصل کردن دو دستگاه همنوع بدون حضور سوئیچ (مثلاً اتصال مستقیم دو کامپیوتر به هم، یا سوئیچ به سوئیچ) طراحی شده است.
در رنگ بندی کابل شبکه کراس، یک سر کابل بر اساس استاندارد T568A و سر دیگر آن بر اساس استاندارد T568B سوکتزنی میشود. این جابهجایی باعث میشود ارسالکننده (TX) یک دستگاه مستقیماً به دریافتکننده (RX) دستگاه دیگر وصل شود.
البته در کارتهای شبکه و سوئیچهای امروزی، قابلیتی به نام Auto-MDIX وجود دارد که فرستنده و گیرنده را به صورت هوشمند تشخیص میدهد؛ بنابراین نیاز به ساخت کابل کراس نسبت به گذشته بسیار کمتر شده است.
اشتباهات رایج در رنگبندی کابل شبکه
- باز کردن بیش از حد تابیدگی سیمها: برخی تکنسینها برای راحتی کار، جفتسیمها را تا چند سانتیمتر باز میکنند. این کار باعث ورود نویز شدید به لینک و افت سرعت میشود (تابیدگی نباید بیشتر از ۱.۵ سانتیمتر باز شود).
- جابهجایی رنگها به دلخواه: برخی به اشتباه تصور میکنند اگر دو سر کابل یک ترتیب رنگی من درآوردی داشته باشد کار میکند! این کار باعث جابهجایی زوجهای تابیده شده و بالا رفتن شدید نویز همشنوایی (Cross-talk) میشود.
- قطع نشدن صاف سیمها: اگر سر سیمها قبل از ورود به RJ45 کاملاً یکدست و صاف قیچی نشوند، برخی پینها به مس کابل نمیرسند و نود قطع میشود.
- سوکتزنی بدون برداشتن روکش بیرونی تا عمق مناسب: پوسته بیرونی کابل باید زیر زبانه فشاری سوکت RJ45 قرار گیرد تا با کشیده شدن کابل، فشار روی رشتههای باریک مسی نیفتد.
سوالات متداول
کدام استاندارد برای شبکههای امروزی رایجتر است؟
استاندارد T568B رایجترین و پرکاربردترین الگوی سوکتزنی در اکثر پروژههای شبکه و پچکوردهای آماده است.
اگر رنگبندی کابل اشتباه باشد چه اتفاقی میافتد؟
اگر ترتیب سیمها مطابق استانداردهای A یا B نباشد، ممکن است کابل کلاً کار نکند، یا شبکه با افت سرعت شدید، اتلاف بسته (Packet Loss) و نویز بالا روبهرو شود.
آیا رنگبندی روی سرعت شبکه تأثیر میگذارد؟
بله، مسلماً. رعایت نکردن ساختار زوجهای تابیدهشده باعث میشود روکش و طراحی کابل نتواند نویز را خنثی کند و فرکانس سیگنال کاهش یابد که نتیجه آن افت سرعت شبکه خواهد بود.
آیا برای کابل Cat5e، Cat6 و Cat6A رنگبندی متفاوت است؟
خیر، ترتیب سیمهای کابل شبکه و استانداردهای T568A و T568B برای تمام دستهبندیهای کابلهای مسی (از Cat5 تا Cat8) کاملاً یکسان است و تفاوتی در رنگبندی ندارند.
